Münasibətlər Haqqında
İnsan həyatında münasibətlər çox böyük yer tutur. İstər ailədə, istər dostluqda, istər sevgidə, istərsə də iş həyatında insan daim başqaları ilə münasibət qurur. Bəzən bu münasibətlər bizə xoşbəxtlik, rahatlıq və güvən verir, bəzən isə bizi yorur, incidir və düşündürür. Əslində, sağlam münasibət təsadüfən yaranmır. Onu qurmaq, qorumaq və davam etdirmək üçün hər iki tərəfin səy göstərməsi lazımdır. Həyatımıza daxil olan heç bir insan tamamilə təsadüfi deyil. Bəzən bir insan bizə sevgi öyrədir, bəzən səbr, bəzən özümüzü tanımağı, bəzən də kimə və nəyə ehtiyacımız olduğunu başa salır. Ona görə də münasibətlərə yalnız “Mən bu insandan nə əldə edirəm?” düşüncəsi ilə baxmaq düzgün deyil. Əsas sual budur: “Mən bu münasibətə nə verirəm?” Çünki münasibətlərdə insan çox vaxt verdiyini geri alır. Qarşı tərəfdən hörmət istəyiriksə, əvvəlcə özümüz hörmət etməliyik. Anlaşılmaq istəyiriksə, qarşımızdakı insanı anlamağa çalışmalıyıq. Sevgi istəyiriksə, sevgimizi göstərməliyik. Davamlı olaraq ittiham, təhqir, soyuqluq və laqeydlik göstərib qarşılığında sevgi gözləmək mümkün deyil. Münasibətlərin ən böyük problemlərindən biri ünsiyyətdir. İnsanlar bəzən nə hiss etdiklərini demirlər, susurlar, içlərində yığırlar. Sonra kiçik bir məsələ böyük mübahisəyə çevrilir. Halbuki insan narazılığını vaxtında və düzgün şəkildə ifadə etsə, bir çox problem böyümədən həll oluna bilər. Burada bir sadə qayda var: “Sən” dili əvəzinə “Mən” dilindən istifadə etmək. Məsələn, “Sən məni heç vaxt dinləmirsən” demək qarşı tərəfi müdafiəyə keçirə bilər. Bunun əvəzinə “Mən danışanda dinlənilmədiyimi hiss edirəm” demək daha sağlam ünsiyyət yaradır. Münasibətdə sadəcə danışmaq yox, dinləmək də vacibdir. Bəzən insanın qarşı tərəfdən istədiyi məsləhət deyil, sadəcə eşidilmək və başa düşülməkdir. Empatiya da məhz burada başlayır. Empatiya qarşı tərəfin yerinə özümüzü qoyub onun nə hiss etdiyini anlamağa çalışmaqdır. Digər vacib məsələ güvəndir. Güvən bir gündə yaranmır. Onu yaratmaq üçün zaman, dürüstlük və ardıcıl davranış lazımdır. Yalan, xəyanət və gizlilik güvəni sarsıda bilər. Güvən itəndə isə münasibətdə qısqanclıq, şübhə və nəzarət artır. Ancaq həddindən artıq nəzarət də münasibəti sağlamlaşdırmır. İnsan sevdiyi şəxsi idarə etməyə yox, onunla sağlam bağ qurmağa çalışmalıdır. Münasibətdə hər iki insanın şəxsi sərhədləri də olmalıdır. Sevmək o demək deyil ki, qarşı tərəfin bütün həyatına müdaxilə etmək olar. Hər insanın öz şəxsi məkanı, dostları, maraqları və düşüncələri ola bilər. Sağlam münasibətdə insanlar bir-birini məhdudlaşdırmır, bir-birinin inkişafına dəstək olurlar. Bəzən insanlar qarşı tərəfi dəyişdirməyə çalışırlar. “Sən belə olmalısan”, “belə geyin”, “belə danış”, “belə davran” kimi tələblər münasibəti yorur. Əslində, insan yalnız özünü dəyişə bilər. Qarşı tərəfi məcbur etməklə dəyişdirmək mümkün deyil. Əgər hansısa davranış sizi narahat edirsə, bunu sakit və səmimi şəkildə demək daha doğrudur. Mübahisələr də hər münasibətdə ola bilər. Əsas məsələ mübahisənin olması yox, onun necə idarə edilməsidir. Qəzəbli vaxtda deyilən bir söz bəzən illərlə qurulan münasibətə zərər verə bilər. Ona görə də əsəbi olduğumuz zaman bir az sakitləşmək, sonra danışmaq daha düzgün seçimdir. Məqsəd qalib gəlmək yox, problemi həll etmək olmalıdır. Ailə münasibətlərində isə bütün bunlar daha da vacibdir. Ailə yalnız eyni evdə yaşayan insanların birliyi deyil. Ailə insanın özünü təhlükəsiz, dəyərli və sevilən hiss etdiyi yerdir. Evdə sevgi, hörmət və güvən varsa, uşaqlar da bunu hiss edirlər. Uşaq valideynlərinin davranışını görərək öyrənir. Valideyn necə danışırsa, uşaq da çox vaxt elə danışır. Valideyn necə davranırsa, uşaq da həmin davranışı model kimi qəbul edir. Ona görə uşağa yalnız maddi imkan yaratmaq kifayət deyil. Uşağın sevgiyə, diqqətə, dinlənilməyə və emosional dəstəyə də ehtiyacı var. Amma uşağı hər çətinlikdən qorumaq da düzgün deyil. Uşağa yaşına uyğun məsuliyyət vermək, problemləri həll etməyi öyrətmək və öz qərarlarını verməsinə imkan yaratmaq onun gələcəkdə daha özgüvənli insan olmasına kömək edir. Ailədə “mən” düşüncəsi çoxaldıqca münasibətlər zəifləyə bilər. “Mən nə istəyirəm?”, “Mənə nə sərf edir?” suallarının yanında “Biz bunu necə həll edə bilərik?” sualı da olmalıdır. Çünki ailə rəqabət yeri deyil, əməkdaşlıq yeridir. Əlbəttə, hər münasibəti qorumaq məcburiyyətində deyilik. Əgər bir insan davamlı olaraq bizi alçaldır, təhqir edir, manipulyasiya edir və ya zorakılıq göstərirsə, bunu sadəcə “münasibətin çətin dövrü” kimi qəbul etmək olmaz. Sağlam münasibətdə qorxu yox, təhlükəsizlik; təzyiq yox, hörmət; yalan yox, dürüstlük olmalıdır. Bəzən münasibətin bitməsi də insanın xeyrinə ola bilər. Heç kimin həyatında yer qazanmaq üçün özümüzü alçaltmağa ehtiyac yoxdur. Bizi istəməyən bir insanın arxasınca qaçmaq əvəzinə, öz dəyərimizi qorumağı bacarmalıyıq. Və ən əsası, həyatımızda olan insanların qədrini vaxtında bilməliyik. Sevdiyimiz insanlara onları sevdiyimizi demək üçün xüsusi gün gözləmək lazım deyil. Bir xoş söz, bir qucaqlaşma, bir telefon zəngi, birlikdə keçirilən bir saat bəzən çox böyük məna daşıyır. Unutmayaq: “Mükəmməl münasibət yoxdur. Amma sağlam münasibət yaratmaq mümkündür. Bunun üçün sevgi, hörmət, güvən, səbir, düzgün ünsiyyət və qarşılıqlı anlayış lazımdır.” Xoşbəxtliyin hazır düsturu yoxdur. Amma bir yolu var: problemləri vaxtında danışmaq, insanları dəyərli hiss etdirmək, sevdiklərimizi dinləmək və münasibətlərə sahib çıxmaq. Çünki münasibətlər öz-özünə davam etmir. Münasibətə diqqət göstərdikcə, onu qoruduqca və hər iki tərəf məsuliyyət daşıdıqca münasibət daha möhkəm olur.
Müəllif: Rüstəm Məcidov
Redaktor: Sevinc Qasımova